* قسمت سوم : مزایای سدهای لاستیکی
هنگامي كه صحبت از مزاياي سدهاي لاستيكي به ميان ميآيد ، بايد اين قبيل سدها را با سازههاي آبي از انواع مصالح ديگر مقايسه كرد.
همانطوريكه بيان گرديد تاكنون در طرحهاي آبي از سازههاي صلب بتني ، خاكي ، سنگريزهاي ، مصالح سنگي ، گابيون و دريچههاي فلزي بصورت گستردهاي استفاده گرديده است. اما در پارهاي از موارد اين سازهها بدليل عملكرد خاص خود نتوانستهاند با شرايط محيط سازگاري داشته باشند و لذا بهرهبرداري از چنين سيستمهايي با مشكل روبرو گرديده و حتي گاهي اوقات لازم شده كه بدليل نياز مبرم به آب با استفاده از چنين سازه آبي خطرات جنبي آن را بپذيريم.
از خصوصيات بارز سازههاي صلب اين است كه بدون تغيير شكل در مسير رودخانه در سواحل دريا و يا در سرريز سدها همواره در مقابل جريانهاي ورودي و خروجي با شرايط خاصي عمل ميكنند و لذا با تغيير شرايط در محل ساختگاه مانند وقوع سيلابها ، زلزله و ... اين سازهها خود بصورت يك مشكل در بهرهبرداري عمل نموده و عبور جريانهاي سيلابي را با مانع روبرو ميسازد و موجب غرقاب شدن اراضي و تجمع رسوب در داخل مخزن ميگردد.
حال اگر از يك سازه قابل انعطاف مانند لاستيك استفاده شود ، اين سد در حالات و شرايط مختلف و ويژگيهاي خاص رودخانه از جمله در هنگام ووقع سيلابها و يا جريان دبي پايه ، جزر و مد در سواحل دريا و در سرريز سدها براي رهاسازي جريان ذخيره آب با تغيير شكل مناسب خود به صورت سازهاي با كاركرد متغيير عمل ميكند و بهرهبرداري از سيستم در مقابله با عدم قطعيت پارامترهاي طبيعي محيط راحتتر ، سادهتر ، كم خطرتر و ارزانتر صورت خواهد گرفت.
بطور مسلم يكي از عوامل مؤثر در اجراي طرحهاي آبي ، هزينههاي عمليات ساختماني است كه انتخاب مصالح بايد سمت و سوي كاهش هزينهها را در برداشته باشد. خوشبختانه در طي سالهاي اخير سازههاي لاستيكي نشان داده كه هزينههاي اجرايي اين قبيل سازهها نسبت به طرح سازههاي بتني و خاكي بسيار كمتر است.
اگر بخواهيم بطور خلاصه مزاياي استفاده از لاستيك را در مقايسه با طرحهاي آبي از مصالح ديگر برشماريم بايد گفت كه :
- يكي از مسائل مهم در استفاده از لاستيك به جاي مصالح ديگر ، سازگاري عملكرد آن با طبيعت است.
- هزينههاي اجرايي طرحهاي سد لاستيكي به مراتب ارزانتر از اجراي طرح با مصالح ديگر است.
- مدت زمان طراحي در چنين سيستمهايي نسبت به ساير سازهها بسيار كم و اندك است.
- مدت اجراي عمليات ساختماني سازههاي لاستيكي كوتاه و سريع است.
- پارامترهاي مورد نياز طراحي در اين قبيل سازهها كم و اندك و دسترسي به آنها با سهولت بيشتري ممكن است و حتي در پارهاي از مواقع ، قضاوت و حدس و تخمين مهندسي كفايت ميكند.
- اين سازههاي لاستيكي در كليه شرايط آب و هوايي در شرايطي كه حتي پي ساختگاه نامناسب باشد و امكان ساخت سازههاي ديگر ممكن نگردد و يا مصالح ديگري در محل وجود ندارد، قابل اجرا است.
- طرح و اجراي سدهاي لاستيكي از هيچگونه پيچيدگي خاصي برخوردار نيست.
- بعلت كمي هزينه ، استفاده از توان مالي مردم براي ساخت چنين سدهايي امكان پذير است.
- سهولت بهرهبرداري و كاهش هزينههاي بهرهبرداري و نگاهداري ، از مزاياي عمده اين سازهها است.
از اين رو استفاده از لاستيك در طرحهاي آبي از جمله ايجاد بندها ، سدها ، افزايش ارتفاع و ايجاد حجم ذخيره در سدها ، استفاده از سدهاي لاستيكي به جاي دريچهها ، براي تله اندازي رسوب، بندهاي انحرافي و استفاده در نيروگاههاي برق آبي در مقايسه با ساير سدها از ارجحيت بالاتري برخوردار است.
از نقطه نظر مكاني نيز اين قبيل سدها در دشت ها ، سواحل و كرانه درياها و درياچهها ، مردابها ، در مسير رودخانههاي كوهستاني، در محل ساختگاه سدها در روي سرريزها و همچنين در دشتهاي مركزي كشور بدون نگراني از كمبود مصالح ، پي ضعيف و يا وجود طغيانها و سيلابها قابل توصيه است.
بنابراين كاربرد لاستيك در طرحهاي آبي در كليه نقاط كشور و در طرحهاي متنوع آبي و به خصوص بصورت گسترده در طرحهاي آبي كوچك و بزرگ قابل اجرا است.