قسمت پنجم : ملاحظات ، مسایل و مشكلات فني در سدهاي لاستيكي
تاكنون سدهاي لاستيكي زيادي در جهان ساخته شده و يا در نظر است كه ساخته شود ، ولي هنوز مسائل و مشكلات مربوط به افزايش ارتفاع سد لاستيكي حل نشده است. بطوريكه تاكنون بيشينه ارتفاع سدهاي لاستيكي از 10-8 متر تجاوز نكرده است و لذا مشكلات فني اين قبيل سدها در هنگاميكه ارتفاع سد لاستيكي زياد ميگردد بحال خود باقي مانده است. در واقع به دليل اين محدوديت، ارتفاع بيشتر سدهاي لاستيكي در محدوده 4-1 متر و در تعدادي از طرحها تا 5/6 متر ارتفاع اجرا شده و بنظر ميرسد كه رسيدن به ارتفاع 10-8 متر در سدهاي لاستيكي در زمان حاضر ممكن است. ساير مشكلاتي كه عموماً طرحهاي سدهاي لاستيكي با آن روبرو هستند عبارتنداز:
- وجود ارتعاشات در بدنه سد لاستيكي با افزايش ارتفاع آب در آستانه سد لاستيكي.
- چروك خوردگي بدنه لاستيكي در مجاورت ديوارههاي جانبي در شيبهاي مختلف.
- تشكيل معبر عبور جريان بصورت v در طول تاج سد يا V-notch.
- پارگي تيوپ در نتيجه اضافه فشار.
- مشكل تعميرات سد لاستيكي در هنگام طغيان سيلابها.
- نداشتن تخصص براي نگهداري ، بهرهبرداري و تعميرات سدهاي لاستيكي در كشورهاي توسعه نيافته.
- گرفتگي لولههاي هوارسان يا لولههاي تأمين آب تيوب لاستيكي.
- در حال حاضر عدم وجود امكانات لازم براي ساخت بدنه لاستيكي در كشور و ارزبري لاستيك.
مسائل زيست محيطي سدهاي لاستيكي
مسائل و مشكلات زيست محيطي اين قبيل طرحهاي عمراني به دليل كوچكي ابعاد آن كم و ناچيز است و اين اثرات شامل عكسالعملهاي متقابل محيط بر سد و سد لاستيكي بر محيط است كه خود به دو گروه ، اثرات مفيد و زيانبار تقسيم ميشوند. اما آنچه در اين مورد قابل بحث است اثر نامناسب محيط بر سد لاستيكي و بالعكس خواهد بود. زيرا هر سد يا طرح عمراني براي رسيدن به اهدافي است كه احتمالاً مسائل اقتصادي و اجتماعي را ملحوظ ميدارد و براي حصول به نتايج اقتصادي و اجتماعي ساخته ميشود.
عمر و دوام سدهاي لاستيكي
در سازههاي آبي اقتصاد طرح به عمر و دوام مصالح مورد استفاده مربوط ميگردد و هر چه عمر مصالح و يا دوام آنها زياد و احتمال تخريب كم باشد ، سهم هزينههاي تحميلي در دوره طرح كاهش يافته و در نتيجه منافع اقتصادي طرح افزايش مييابد.
سدهاي لاستيكي نسبت به عوامل محيط از قبيل آب ، اكسيژن ، مواد آلاينده ، آبهاي شور و قليايي ، پسماندهاي سمي و اسيدها بطور كامل مقاوم ميباشند. حتي از نقطه نظر مكانيكي اجسام تيز معمولي ، شاخ و برگ درختان ، قطعات يخ و خرده سنگهاي معمولي قادر به صدمه زدن شديد به لاستيك سد نخواهند بود و دوام لاستيك در مقابل اين حوادث زياد است.
اين خصوصيات و همچنين تاريخچه ساخت و بهرهبرداري از اين قبيل سدها در كشورهاي مختلف جهان نشان ميدهد كه عمر اين سدها به راحتي از حدود 40-30 سال بيشتر است. با توجه به اينكه اصولاً عمر اقتصادي سازههاي كوچك آبي در همين حدود است، لذا نوع مصالح لاستيكي در دسته و گروه مصالح مقاوم و با دوام تلقي ميشود.
از طرفي چون امكان تعمير تيوب لاستيك وجود دارد و اين عمليات به سهولت انجام ميشود، لذا مدت بهرهبرداري از سدهاي لاستيكي به مراتب بيش از 30 سال خواهد بود. در بعضي از نقاط جهان پارهاي از سدهاي لاستيكي با بيش از 40 سال عمر در حال حاضر مشغول به كار است. از اين رو بطور معمول عمر مفيد اقتصادي سدهاي لاستيكي در حدود 40 سال در نظر گرفته ميشود و اين طول دوام يا عمر سد لاستيكي بر اساس تجربه 2000 سد ساخته شده در دنيا به دست آمده است. شكل 6-1 استفاده از سد لاستيكي براي انحراف آب به تصفيه خانه را نشان ميدهد و انتظار ميرود كه در طي عمر تصفيه خانه اين سازه بخوبي عمل كند.
بايد توجه داشت كه بهرهبرداري بد و ناقص از سد لاستيكي ميتواند موجب كاهش شديد عمر اين قبيل سدها گردد. در كشورهايي كه در امر بهرهبرداري دقت و هوشياري به خرج ميدهند و از افراد صلاحيتدار براي نگاهداري و تعمير سدهاي لاستيكي استفاده ميشود، عمر اين قبيل سدها بسيار طولاني و در كشورهائي كه در امر بهره برداري چندان مراقبتي نمينمايند، معمولاً عمر سدهاي لاستيكي كوتاه و حتي در پارهاي از موارد دوره بهره برداري به يك فصل سال منتهي ميشود.
---------------------------------------------------------------
مطالب مرتبط :
+ سری مقالات - سیلاب
+ سری مقالات - توسعه پایدار منابع
+سری مقالات - سدهای لاستیکی